Alles wat we eten en drinken heeft impact op het milieu. Daar sta je misschien niet (altijd) bij stil als je boodschappen doet, kookt of eet. Het maken van voedsel zorgt bijvoorbeeld voor uitstoot van broeikasgassen en er is water, land en energie voor nodig. Daarnaast moet voedsel worden verpakt, gekoeld en vervoerd. Jij kunt duurzame keuzes maken die de invloed van jouw eten op het milieu verminderen. Op deze pagina leggen we uit hoe het zit.
Welke impact heeft voedsel op milieu en klimaat?
Het produceren van eten en drinken heeft een grote invloed op het milieu en klimaat. Ongeveer een derde van alle klimaatimpact wereldwijd komt door het voedselsysteem. De klimaatimpact wordt veroorzaakt door uitstoot van broeikasgassen die in de lucht komen, zoals koolstofdioxide (CO2). Broeikasgassen zorgen ervoor dat warmte van de zon wordt vastgehouden. Daardoor stijgt de temperatuur op aarde. Dit heeft weer veranderingen in het klimaat tot gevolg.
Bij alle stappen van voedselproductie komen broeikasgassen vrij. De landbouw zorgt in bijna alle productgroepen voor de meeste uitstoot van broeikasgassen. Bij dierlijke producten is dit zo’n 80%. Dat komt vooral door de productie van veevoer en de uitstoot van het vee zelf. Bij plantaardige producten komt de uitstoot vooral door het kappen van bossen om landbouwgrond te maken. In Nederland gebeurt dat bijna niet. Verder komt de uitstoot bij plantaardige producten onder andere door (kunst)mest en brandstof voor het verwarmen van tuinbouwkassen en het laten rijden van landbouwmachines. Ook fabrieken die voedsel verwerken gebruiken soms veel brandstof.
Daarnaast moet voedsel na het produceren worden vervoerd. Dat gebeurt per vrachtwagen, boot of vliegtuig. Voedsel wordt meestal meerdere keren vervoerd voordat het in de winkel ligt, omdat het vaak op andere locatie(s) wordt bewaard en verpakt. Als je de auto pakt om boodschappen te doen, kost ook dit brandstof. Verder heb je thuis elektriciteit en/of gas nodig om te koken, koelen en vriezen.
In de afbeelding hieronder kun je zien waar wereldwijd in de voedselketen de meeste broeikasgassen worden uitgestoten.
![Je ziet een taartdiagram met het aandeel uitstoot van broeikasgassen wereldwijd. Het gaat voor 39% om landbouwproductie, 32% om landgebruik, 8.6% afval en recycling, 5.5% verpakking, 4.9% transport, 4% retail, 3.5% verwerking en 2.5% bij de consument thuis.]()
Natuurlijke bronnen en milieuvervuiling
Het maken van voedsel heeft nog andere effecten op het milieu. Boeren en fabrikanten gebruiken allerlei natuurlijke hulpbronnen. Ze hebben bijvoorbeeld veel land en water nodig om voedsel te verbouwen, veevoer om dieren te houden, en hout, glas en plastic om verpakkingen te maken. Zo wordt er steeds meer ruimte op aarde gebruikt voor de productie van voedsel en raken natuurlijke bronnen uitgeput.
Bij het produceren van voedsel ontstaat er ook vervuiling. Bijvoorbeeld door bestrijdingsmiddelen die terechtkomen in de grond en in sloten, en fijnstof die vooral ontstaat bij het houden van kippen. De grootste vervuiling ontstaat doordat er te veel stikstof en fosfaat uit mest terechtkomt in de lucht, de bodem en in het water. Daardoor wordt de natuur verstoord. Dieren en planten gaan dood en ook voor mensen is het ongezond.
Het voedselsysteem is wereldwijd verantwoordelijk voor zo’n 60% van het verlies aan biodiversiteit op land en voor 50% van de stikstofuitstoot. Daarnaast wordt 35-40% van het beschikbare land en 70% van het beschikbare zoetwater gebruikt voor de landbouw. Het eten dat wordt geproduceerd komt vaak op plekken over de hele wereld terecht, maar de impact vindt vaak plaats op de plek van productie. De productie van voedsel kan daardoor lokaal grote gevolgen hebben. Voorbeelden daarvan zijn de productie van fruit en noten in gebieden waar watertekorten zijn, en de productie van veel vlees en zuivel met hoge stikstof uitstoot tot gevolg.
Wat is het effect van voedselverspilling op het milieu?
Het verbouwen, verwerken, vervoeren, koelen en warm maken van voedsel vraagt dus veel van onze aarde. De grootste impact op het milieu heeft al plaatsgevonden voordat jij een product in de winkel hebt gekocht. Daarom is het extra zonde als voedsel niet wordt gegeten of gedronken, maar wordt weggegooid. De investering is dan voor niets geweest.
Nederlanders verspillen thuis gemiddeld 33,4 kilo eten per persoon. De 6 meest verspilde producten zijn brood, groente, fruit, aardappel(producten), zuivel en vlees(waren).
Van het verspilde voedsel zorgen vlees en vleeswaren voor het grootste deel van de broeikasgasuitstoot en landgebruik die voor niks is geweest. Voor waterverbruik speelt de verspilling van fruit de grootste rol. Ook de verspilling van koffie, thee en zuiveldranken heeft een grote milieu-impact.
![Je ziet een kaart van Nederland met daar omheen informatie die aangeeft wat we jaarlijks in Nederland besparen als we thuis geen eten verspillen, namelijk: 1,2 miljard vierkante meter aan land, een gebied zo groot als de provincie Utrecht. 50.4 miljoen kubieke meter aan water: voldoende drinkwater om 4,5 jaar lang alle Nederlanders te voorzien. 1.7 miljard kilogram aan CO2-eq: 25 miljoen autoritten van Groningen naar Maastricht.]()
De milieu-impact gebeurde tijdens elke stap van de productie, het vervoer, de verpakking en bereiding thuis. Hoe later in de keten voedsel wordt weggegooid, hoe groter milieueffecten vaak zijn. Er is dan al veel energie gestoken in bewerking, transport, verpakking en bereiding.
Wat is het aandeel van voedsel in milieu-impact?
In totaal ontstaat ongeveer een derde van alle klimaatbelasting door het maken en eten van voedsel. Hoeveel voedsel bijdraagt aan klimaatverandering, is per product verschillend.
De productie van vlees is het meest belastend voor het milieu, vooral rundvlees. Voor het houden van vee is er veel land, water en voer nodig. Dat voer komt vaak van ver, zoals soja uit Zuid-Amerika. En voor het verbouwen van veevoer wordt vaak oerwoud gekapt. Daarnaast zorgen dieren voor veel uitstoot van broeikasgassen door scheten, boeren en mest.
![Je ziet een tabel met daarin de klimaatimpact per kilogram product. De impact wordt aangegeven met geïllustreerde wolkjes. 1 wolkje staat gelijk aan 1 kilogram broeikasgassen. De impact is als volgt. Rundvlees, 27 wolkjes. Varkensvlees, 13 wolkjes. Kaas, 8,5 wolkjes. Vis, ongeveer 6 wolkjes. Wit vlees zoals kip, ongeveer 5 wolkjes. Eieren, 3,5 wolkjes. Vleesvervangers, 3,5 wolkjes. Noten en zaden, ongeveer 3 wolkjes. Melkproducten, 2 wolkjes. Peulvruchten, ongeveer 2 wolkjes.]()
Ook dranken als frisdrank en alcohol en bewerkte producten zoals gebak en snacks zijn belastend voor het milieu. Dit heeft vooral te maken met de grote hoeveelheden waarin deze producten worden gegeten en gedronken.
Wat kun je zelf doen om duurzamer te eten?
Alles wat je eet en drinkt heeft dus invloed op het milieu. Onze huidige leefstijl vraagt om wel vier aardes. Stoppen met eten kunnen we niet. Wat je wel kunt doen is keuzes maken die de invloed van jouw eten op het milieu flink verminderen. Voor het milieu maakt het veel uit of je bijvoorbeeld een biefstuk eet of bonen, en frisdrank drinkt of kraanwater. En zo zijn er meer keuzes die je kunt maken. Zoals kiezen voor producten met een topkeurmerk, minder voedsel verspillen en vooral kiezen voor producten uit de Schijf van Vijf.
Als jij duurzaam, gezond en veilig wil eten met de Schijf van Vijf, dan draait het vooral om:
- Plantaardig en dierlijk in balans
- Vooral producten die in de Schijf van Vijf passen
- Zo min mogelijk voedsel verspillen
![]()