Waarom is duurzaamheid onderdeel van de Schijf van Vijf?

De Schijf van Vijf laat zien hoe je gezond, duurzaam en veilig kunt eten. Sinds het uitkomen van de vernieuwde Schijf van Vijf krijgt het Voedingscentrum vaker vragen, en soms ook kritiek, over het meenemen van duurzaamheid in de adviezen. We begrijpen dat mensen hier vragen over kunnen hebben. Daarom leggen we op deze pagina uit waarom duurzaamheid onlosmakelijk is verbonden met gezondheid, en dus onderdeel is van de Schijf van Vijf.

Geen concessies op het gebied van gezondheid

Een van de zorgen die mensen uiten is dat duurzaamheid ten koste gaat van gezondheid in de nieuwe adviezen. Daar kunnen we duidelijk over zijn: er worden geen concessies gedaan op het gebied van gezondheid. De Schijf van Vijf is in de eerste plaats een wetenschappelijk onderbouwd hulpmiddel om gezond te eten. Dat was zo, en dat is nog steeds zo. Alle adviezen voldoen aan de Richtlijnen goede voeding en de voedingsnormen van de Gezondheidsraad. Dat betekent dat alle adviezen zijn gebaseerd op de best beschikbare wetenschappelijke kennis over wat het lichaam nodig heeft aan voedingsmiddelen, voedingsstoffen en energie om het risico op ziekten te verkleinen.

Ook sluiten de adviezen aan bij de internationale aanbevelingen van onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO). Deze organisaties adviseren landen om gezondheid en duurzaamheid samen te bekijken in voedingsrichtlijnen. Daarbij geldt een duidelijke randvoorwaarde: duurzaamheid mag nooit ten koste gaan van gezondheid. De Schijf van Vijf sluit daar volledig bij aan.

Duurzaamheid was altijd al onderdeel van de Schijf

Ook horen we soms dat duurzaamheid nu ineens onderdeel is geworden van de Schijf van Vijf. Dat klopt niet. Duurzaamheid werd ook in de Schijf van Vijf uit 2016 meegenomen, en voor die tijd werd er ook al rekening mee gehouden. Zo hadden de eerste richtlijnen uit 1941, die vooral bedoeld waren voor voedselzekerheid, ook al ecologische elementen (te weten: twee derde plantaardig eiwit). In 1981 adviseerden we in de Maaltijdschijf al 'eet veel plantaardige produkten' en in 2011 kwamen er Richtlijnen Goede Voeding Ecologisch Belicht op verzoek van het ministerie van LNV (nu LVVN). Duurzaamheid was dus altijd al onderdeel van de Schijf van Vijf, alleen minder expliciet.

Wat wel nieuw is, is hoe duurzaamheid wordt meegenomen in de adviezen. Duurzaamheid is, net als voedselveiligheid, een vaste randvoorwaarde geworden in de berekeningen die de basis vormen van de adviezen. Dit betekent dat een eetpatroon volledig voldoet aan alle eisen voor gezondheid, en dat er tegelijkertijd wordt gekeken hoe datzelfde eetpatroon zo duurzaam en veilig mogelijk kan worden ingevuld. Daarmee wordt zichtbaar dat een volledig gezond eetpatroon óók kan voldoen aan belangrijke voorwaarden op voedselveiligheid en de randvoorwaarden op duurzaamheid waaraan de Nederlandse overheid zich heeft gecommitteerd. Het is dus geen keuze tussen gezond of duurzaam, maar een combinatie van beide in één samenhangend advies.

Één advies voor gezond, duurzaam en veilig eten

Gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en worden daarom samen meegenomen. Een voedingsadvies dat geen rekening houdt met de veiligheid van voeding, kan niet gezond worden genoemd. Dit geldt ook voor duurzaamheid: gezonde voeding kan alleen beschikbaar blijven in de toekomst als we nu rekening houden met milieu en klimaat. Duurzaamheid is dus geen apart doel, maar noodzakelijk om gezondheid te kunnen ondersteunen.

Daarom is de Schijf van Vijf één integraal advies. Twee losse adviezen – bijvoorbeeld één voor gezondheid en één voor duurzaamheid – zouden het voor mensen juist lastiger maken om keuzes te maken. En zouden onterecht het beeld scheppen dat gezondheid en duurzaamheid niet samen kunnen gaan. Door alles samen te brengen in de Schijf van Vijf ontstaat één helder en praktisch hulpmiddel om mensen gezond te laten eten, voor henzelf en de toekomstige generaties.

Wetenschap draait niet om ideologie maar om kennis

Waar gezondheid voor mensen eerder voelt als iets van henzelf of van het individu, kan milieu en klimaat vaker als een maatschappelijk of soms ideologisch vraagstuk worden gezien. Of zelfs als iets politieks. Voor het Voedingscentrum is de laatste stand van de wetenschap altijd het uitgangspunt, ook als het gaat om duurzaamheid. De wetenschap draait niet om ideologie, maar om kennis. En die laat al lange tijd en steeds duidelijker zien dat wat we eten en drinken een grote invloed heeft op de aarde. Die kennis buiten beschouwing laten bij voedingsvoorlichting zou juist geen neutrale of 'puur wetenschappelijke' keuze zijn, maar het negeren van relevante wetenschappelijke inzichten.

Door die kennis wél mee te nemen blijft de Schijf van Vijf betrouwbaar en actueel: een wetenschappelijk onderbouwd voedingsadvies dat volledig voldoet aan gezondheidsrichtlijnen en tegelijkertijd rekening houdt met de wereld om ons heen. Daarbij willen we benadrukken dat er niet één manier van eten is of dat we mensen iets opleggen. Daarom bieden we in de Schijf van Vijf adviezen voor verschillende eetvoorkeuren, zoals met vlees en zonder vlees. De Schijf van Vijf biedt kaders waarbinnen mensen hun eigen keuzes kunnen maken, op een manier die bij hen past. Daarbij erkennen we dat de verantwoordelijkheid niet alleen bij het individu ligt, maar ook bij de voedselomgeving en de keten.

Daarom ligt de focus op eten mét de Schijf van Vijf, niet vólgens de Schijf van Vijf. Het is bedoeld als hulpmiddel, niet als afrekenmodel. We proberen mensen te stimuleren om kleine, haalbare stappen te zetten. Zo’n stap is voor iedereen anders. Voor de een is het vaker groente of volkorenproducten eten, voor een ander is het minder vlees eten of kiezen voor gezondere tussendoortjes. Al die stappen samen kunnen een groot verschil maken voor de gezondheid van mens en aarde.

Lees meer in de onderbouwing Schijf van Vijf

Je kunt nalezen van welke randvoorwaarden voor duurzaamheid we zijn uitgegaan en welke afwegingen daarbij zijn gemaakt. Ook is te zien hoe de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad zijn meegenomen in onze optimalisatie voor de totstandkoming van een integraal advies.