Menu
Zoek
Apps en tools

Nieuwe regels kruisbesmetting met allergenen

Per 1 januari 2026 geldt in Nederland de 'Beleidsregel allergenenetikettering uit voorzorg’. Deze regel moet etiketten eenduidiger maken. Waarschuwingen over risico’s op kruisbesmetting met allergenen op voorverpakte levensmiddelen moeten nu wettelijk goed onderbouwd zijn.

Deze waarschuwingen moeten worden gebruikt wanneer er een reële kans is op kruisbesmetting met een allergeen, en moeten door de fabrikant worden onderbouwd met een risicobeoordeling. Dit is een grote verandering naar een verplicht, wetenschappelijk onderbouwd en juridisch toetsbaar systeem, ten opzichte van de eerder gebruikte vrijblijvende waarschuwingen. Het doel is om verwarring bij consumenten te voorkomen.

Op deze pagina kun je als allergoloog of allergiediëtist terecht voor alle informatie over de 'Beleidsregel allergenenetikettering uit voorzorg’.

14 allergenen

De informatie op deze pagina is alleen van toepassing op de 14 allergenen die zijn opgenomen in de EU-lijst van de verordening (1169/2011). Als iemand ergens anders allergisch voor is, dan is deze informatie niet van toepassing.

Bekijk hieronder ook de video over allergenen.

Inhoud video in tekst

Zie jij op een verpakking weleens ingrediënten met dikgedrukte letters staan? Of iets als ‘kan noten bevatten’? In deze video leggen we uit wat dat betekent en waarom het belangrijk is.  

Het draait allemaal om allergenen, oftewel stoffen die een allergische reactie kunnen veroorzaken. Bij sommige mensen ziet het immuunsysteem deze stoffen onterecht als gevaarlijk, waardoor het een afweerreactie opstart. Ook voeding kan allergenen bevatten. Bij mensen met een voedselallergie kan een klein beetje al klachten geven. Denk aan diarree of benauwdheid. Soms zijn klachten zelfs levensbedreigend. Daarom is duidelijke informatie op het etiket verplicht. 

De 14 meest voorkomende allergenen moeten altijd vermeld worden. Dit gaat onder andere om granen die gluten bevatten, noten en ei. Ook ingrediënten die hiervan afgeleid zijn, zoals bepaalde aroma’s en kruiden, moeten vermeld worden.  Op verpakte producten staan allergenen extra duidelijk op de ingrediëntenlijst. Bijvoorbeeld met dikgedrukte tekst of hoofdletters. Voor onverpakte producten – zoals in een restaurant of bij de bakker – geldt een informatieplicht. Je moet altijd kunnen navragen welke allergenen in het gerecht of product zitten.

Nog even naar de verpakking. Soms zie je daar waarschuwingen als 'Kan noten bevatten' of 'Niet geschikt voor mensen met een pinda-allergie'. Dit geeft aan dat er kans is op kruisbesmetting. Het allergeen is dan niet bewust toegevoegd, maar kan onbedoeld in het product terecht zijn gekomen, bijvoorbeeld tijdens de productie. Dit is niet voor iedereen met voedselallergie een probleem. Vooral als je erg gevoelig bent is goed om zo’n waarschuwing serieus te nemen. Heb je een allergie en twijfel je? Overleg dan met je arts of diëtist.  

Met allergenen is er dus een hoop om op te letten. Voor wat hulp is er onze gratis 'Kies Ik Gezond?'-app. Hierin kun je één of meerdere allergenen selecteren en zie je meteen of het in een product zit of niet. Wel zo handig! 

sluiten

Precautionary Allergen Labelling (PAL)

Waarschuwingen over mogelijke kruisbesmetting vallen onder de Engelse term Precautionary Allergen Labelling (PAL). Voorheen waren hiervoor Nederlandse teksten in gebruik als: 'kan sporen bevatten van’.

Wanneer is PAL verplicht?

De fabrikant moet al het mogelijke doen om kruisbesmetting te voorkomen. Kan ondanks voorzorgsmaatregelen toch kruisbesmetting plaatsvinden? Dan moet een fabrikant een risicobeoordeling uitvoeren, en PAL toepassen als er een reële kans is dat het allergeen boven de referentiewaarde in het product aanwezig is. De referentiewaarde is de hoeveelheid waarbij 5% van de mensen met een voedselallergie kans heeft op milde klachten. Alleen bij zeer gevoelige mensen kunnen alsnog milde reacties optreden. De waarschuwing mag alleen op deze 2 manieren op het etiket worden vermeld:

  • Kan … bevatten' Bijvoorbeeld: ‘Kan sesam bevatten’.
  • Niet geschikt voor mensen met een …-allergie’. Bijvoorbeeld: ‘Niet geschikt voor mensen met een pinda-allergie’.

Beide vermeldingen hebben dezelfde betekenis.

Wanneer is PAL niet toegestaan?

PAL mag niet toegepast worden als uit de risicoanalyse blijkt dat er geen kruisbesmetting is, of dat dit niet kan leiden tot gehaltes boven de referentiewaarden. Dit zorgt ervoor dat PAL alleen op díe levensmiddelen voorkomt, waarbij te veel van een allergeen daadwerkelijk reëel is.

Let op! Er zijn nog levensmiddelen met andere aanduidingen zoals “kan sporen van… bevatten” in de winkels te koop.

Zolang er nog geen EU-regels zijn voor de vermelding van PAL, kunnen er in de winkel producten liggen met afwijkende formuleringen wanneer deze in andere landen dan Nederland zijn geproduceerd. De informatie op deze pagina heeft alleen betrekking op de nieuwe beleidsregel en nieuwe waarschuwingen. Het beleid is gericht op voorverpakte levensmiddelen. Producten verkocht in horeca, catering, markt of ambachtelijke bedrijven vallen er (nog) niet onder.

Advies aan consumenten met voedselallergie

  • Lees het etiket altijd. Bekijk de ingrediëntenlijst en let op de waarschuwingen: 'Kan X bevatten' of 'Niet geschikt voor mensen met een X-allergie/coeliakie'.
  • Bedenk of jij producten met “kan … bevatten” of “niet geschikt voor …” kan eten. Twijfel je hierover? Bespreek het dan met je arts of diëtist. Beide vermeldingen betekenen hetzelfde. Er is dan een kans dat er meer van het allergeen in zit dan veilig is voor mensen met een allergie of coeliakie. Maar het allergeen hoeft niet daadwerkelijk in elke verpakking van het voedingsmiddel aanwezig zijn. Ook is niet iedereen even gevoelig, dus sommige mensen hoeven deze producten niet te mijden.
Wat staat op het etiket: Advies voor allergiepatiënt
Geen waarschuwing en geen allergeen in ingrediëntenlijst Verwaarloosbare kans op een reactie, kleine kans op milde reactie bij zeer gevoelige personen.
Waarschuwing 'kan … bevatten' of 'niet geschikt voor …' Kans op allergeen en mogelijke reactie. De mate van de reactie is afhankelijk van de persoonlijke gevoeligheid. Bespreek dit met je arts of diëtist.
Allergeen in ingrediëntenlijst Af te raden.

Achtergrondinformatie

In de nieuwe regels is voor elk allergeen een specifieke referentiedosis vastgesteld in milligram totaal eiwit van het allergeen. Wanneer een product meer bevat dan deze referentiedosis, is een waarschuwing op het etiket verplicht. Voor tarwe en andere glutenbevattende granen geldt daarnaast een afkapwaarde van 20 mg/kg als veilige grens. In de beleidsregel is ook een toelichting opgenomen over de keuze van de ED05 als referentiewaarde en het hierdoor optreden van een hoger aantal milde of gematigde allergische reacties. In het kort zegt die toelichting dat als een hoeveelheid van een allergeen onder de referentiewaarde zit, dat nu 5% van de mensen met een allergie een milde reactie kan krijgen. De WHO, FAO en patiëntenorganisaties staan hierachter omdat het de keuzevrijheid van mensen met een allergie vergroot, en de risico’s klein zijn.

Officiële toelichting zoals vermeld in Beleidsregel allergenenetikettering uit voorzorg:

De nieuwe keuze voor de ED05 als referentiewaarde betekent een acceptatie van de kans dat allergische patiënten een allergische reactie krijgen, wordt verhoogd van 1% naar 5% van de allergische populatie. Dit is per definitie een hoger aantal allergische reacties, dat aanvaardbaar is in de ogen van de patiëntenorganisaties. Het huidige gebruik van ED01 geeft geen significant gezondheidsvoordeel ten opzichte van ED05, aangezien bij ED05 vrijwel alleen milde of gematigde reacties zullen optreden. Het gebruik van ED01 vermindert daarentegen wel de voedselkeuze van de allergische patiënt, waardoor het gebruik van ED05 als optimale balans wordt gezien. Uiteindelijk zal het nieuwe allergenenbeleid ervoor zorgen dat de aan- en afwezigheid van een waarschuwing voor de allergische consument aanzienlijk betrouwbaarder wordt.

Bronnen over het nieuwe allergenenbeleid