Zorg jij voor een oudere naaste
en help je bijvoorbeeld met boodschappen, koken of eten? Dan speel je een
belangrijke rol bij gezond ouder worden. Met gezonde voeding en voldoende
beweging kunnen ouderen hun conditie, spierkracht en zelfstandigheid beter
behouden.
Deze pagina richt zich op
mantelzorgers van ouderen. Voor ouderen gelden namelijk soms specifieke
voedingsadviezen, bijvoorbeeld over eiwitten, vitamine D en voedselveiligheid.
Als mantelzorger kun je natuurlijk ook mensen van andere leeftijden ondersteunen.
Kijk vooral welke tips jou kunnen helpen.
De belangrijkste
aandachtspunten
Ouderen hebben vaak iets minder
energie nodig, terwijl voldoende voedingsstoffen juist extra belangrijk wordt.
Het is daarom goed om op de volgende punten te letten:
- Gezond eten voor een gezond gewicht
- Voldoende calcium en vitamine D voor de botten
- Genoeg eiwitten voor de spieren
- Veel vezels voor een goede stoelgang
- Weinig zout voor de nieren
- Voldoende drinken
- Veilig omgaan met eten
- Regelmatig bewegen
Meer informatie en tips per
aandachtspunt vind je op de pagina over voeding en ouder worden. Jij
kunt alert zijn op bovenstaande punten en de oudere voor wie je zorgt hierbij
ondersteunen. Hieronder vind je praktische handvatten voor jou als mantelzorger.
Let op signalen
van gewichtsverlies
Als de oudere voor wie je zorgt
onbedoeld gewicht verliest, kan dat leiden tot ondervoeding, spierverlies en
een grotere kans op vallen. Je kunt op de volgende signalen letten:
- Losser zittende kleding en sieraden
-
Kleinere porties eten
- Snel moe zijn
- Minder zin in eten
- Vaker en ernstiger ziek zijn
- Wondjes die langzaam genezen
Houd het gewicht in de gaten en
neem in elk geval contact op met de huisarts als degene voor wie jij zorgt meer
dan 4 kilo is afgevallen in het afgelopen half jaar.
Lees meer over ondervoeding.
Helpen bij
boodschappen doen en koken
Het kan zijn dat de oudere voor
wie jij voor zorgt moeite heeft met zelf boodschappen doen of koken.
Bijvoorbeeld kort na een operatie, overlijden van een partner, of doordat lopen
en evenwicht bewaren lastiger zijn. Op de pagina Wat als boodschappen doen of koken niet zo goed meer gaat? staan tips voor ouderen zelf.
Neem jij als mantelzorger de
boodschappen en het koken over? Kijk dan of boodschappen laten bezorgen een
optie is. Maak bij het koken van je eigen warme maaltijd extra veel, zodat je
de rest in een bakje aan je naaste kunt geven. Let bij de maaltijden op
voldoende eiwitten en niet te veel zout. Kijk voor inspiratie op onze pagina met
eiwitrijke recepten. Op onze receptensite kun je ook filteren op
verschillende diëten, zoals past in dieet bij een verhoogd cholesterol of met
weinig zout.
Meer tips voor het koken en bewaren van maaltijden
-
Stem de porties op je naaste af. Is diegene een kleine eter? Zorg
dan voor voldoende groente (minimaal 150 gram) en eiwitrijke producten,
zoals mager vlees, vis, peulvruchten, noten of een kant-en-klaar
vegetarisch product. Geef eventueel wat minder aardappelen, volkorenpasta
of zilvervliesrijst.
-
Laat bereide maaltijden even afkoelen voordat je het in de koelkast
of vriezer doet. Laat het nooit langer dan 2 uur op het aanrecht staan in
verband met bacteriegroei. Gebruik bakjes die je goed kunt afsluiten en
schrijf eventueel op een sticker wat erin zet. In de koelkast is een
bereide maaltijd maximaal 2 dagen houdbaar en in de vriezer 3 maanden.
-
Zet
maaltijden uit de vriezer de avond van tevoren in de koelkast om te
ontdooien. Laat het niet de hele dag of nacht op het aanrecht ontdooien.
Verhit de maaltijden goed in een pan of magnetron. Schep het eten goed om,
zodat alles stomend heet wordt.
-
Gooi eenmaal opgewarmde maaltijden die niet helemaal op zijn gegaan
weg. Dit in verband met eventuele bacteriegroei. Blijft er vaak eten over?
Maak de porties dan eventueel wat kleiner of kijk welke gerechten wel
gemakkelijk opgaan.
- Maak eventueel gebruik van
kant-en-klaarmaaltijden of maaltijdservices. Kies daarbij het liefst maaltijden
met minimaal 150 gram groente en 25 gram eiwit, en maximaal 2 gram zout per
maaltijd. Soms zijn er ook maaltijden die passen in een speciaal dieet, zoals
zoutarm of eiwitrijk. Bekijk waar je nog meer op kunt letten bij kant-en-klaarmaaltijden.
sluiten
Omgaan met weerstand
De oudere die jij helpt is je
waarschijnlijk dankbaar, maar er kan ook weerstand zijn. Dit voelt voor jou als
mantelzorger waarschijnlijk niet leuk, want jij doet je best en investeert
tijd. Toch is de weerstand ook begrijpelijk. Mensen willen graag zelfstandig blijven en
zelf keuzes maken. Als het gevoel van eigen keuzes maken wordt bedreigd, kan
als reactie weerstand ontstaan.
Als mantelzorger wil je het
gezellig houden, geen normen en waarden opleggen of iemand belemmeren in eigen
keuzes. Je in de ander verplaatsen en keuzevrijheid geven zijn daarbij
belangrijk. Kijk samen naar wat diegenen nog zelf kan. Denk bijvoorbeeld aan:
-
Een boodschappenlijst maken
- Meedenken over het menu
- Groente wassen
- Aardappelen schillen
Meer tips om weerstand te verminderen
-
Benoem dat je weerstand voelt en laat weten dat je begrijpt dat de
ander weerstand heeft. Vraag naar de bezwaren en bied een luisterend oor. Je
kunt benoemen dat je geen keuzes wilt afpakken, maar juist samen wilt
kijken hoe jullie voor lekkere en gezonde maaltijden kunnen zorgen.
-
Vraag wat de oudere het
liefst zou eten en neem dit als uitgangspunt. Daarna bekijk je samen wat
praktisch haalbaar is en of het eventueel met kleine aanpassingen gezonder
kan worden gemaakt. Je zou bijvoorbeeld voor kunnen stellen om
zilvervliesrijst te proberen in plaats van witte rijst. Door altijd
inspraak of keuze te geven verminder je weerstand.
-
Verplaats de aandacht naar
iets positiefs. Maak bijvoorbeeld een keer een speciaal gerecht, waar jij
zelf een positief verhaal over hebt. Het is misschien jouw
lievelingsgerecht of er zit een mooie herinnering aan. Misschien heeft de
oudere ook leuke ideeën. Zo kun je de nadruk op iets anders leggen dan de
gezondheid of afhankelijk zijn van een ander. Een mooie presentatie helpt
natuurlijk ook altijd!
sluiten
Oog voor
voedselveiligheid
Ouderen zijn extra kwetsbaar
voor voedselinfecties. Het is daarom belangrijk veilig om te gaan met voedsel
tijdens kopen, koken en bewaren. Het kan als mantelzorger bijvoorbeeld slim
zijn om de koelkast regelmatig te checken op producten die over de datum zijn
of al langere tijd geopend zijn. Let vooral op bederfelijke producten zoals
vlees, vis of gesneden groente.
Ook kunnen ouderen bepaalde
producten beter niet eten, zoals rauw vlees, rauwe vleeswaren, rauwmelkse kaas,
gerookte vis en rauwe kiemgroenten. Bekijk alle tips om het risico op een voedselinfectie te beperken.
Zelfzorg en
ondersteuning voor jou als mantelzorger
Mantelzorg kan veel tijd en
energie vragen. Juist dan schieten goed eten, voldoende drinken en tijd voor
jezelf er misschien bij in. Goed voor jezelf zorgen helpt om de energie te
behouden die nodig is voor de zorg voor een ander. Kijk dus hoe je de balans
voor jezelf kan houden.
Het is soms mogelijk om als
mantelzorger ondersteuning te krijgen vanuit de gemeente. Meer informatie
hierover vind je op de website van de Rijksoverheid. Heeft degene voor wie jij zorgt dementie? Op www.dementie.nl vind je allerlei tips, ook over veilig koken en
hulp bij eten.
Belangrijkste bronnen mantelzorg ouderen
Overzicht bronnen mantelzorg ouderen