Inspiratie en tips voor een gezonde schoolmaaltijd

1. Altijd groente en fruit 
   Maak van het ontbijt of de lunch ook een moment om een deel van de aanbevolen hoeveelheid groente en fruit binnen te krijgen. Dat kan door het los aan te bieden, met snoepgroente of in stukjes gesneden fruit. Je kunt groente en fruit ook op brood aanbieden, via fruit- of groentespreads of als plakjes op brood. Kies voor groente en fruit uit het seizoen, dat is beter voor het milieu en vaak goedkoper.
2. Kies volkoren
   Bruinbrood of volkorenbrood en -ontbijtgranen zijn de standaard. Volkorenbrood is voor kinderen een belangrijke bron van koolhydraten, jodium en vezels. Hou 90-210 gram aan voor kinderen van 4 tot en met 12 jaar. Varieer ook met volkoren crackers, broodjes, puntjes, muesli, wraps en pita’s. Wat betreft boterhammen: kinderen van 4-9 jaar kunnen 2-5 boterhammen per dag eten, en kinderen van 10-12 jaar 3-6 boterhammen per dag. Dit eten ze niet allemaal tijdens het ontbijt, maar ook bij de lunch en eventueel tussendoor.
3. Gebruik smeerbare vetten
   Boterhammen besmeren met zachte margarine of halvarine is een simpele manier om gezonde vetten binnen te krijgen en daarmee ook de vitamines A, D en E. Je besmeert je brood dus niet alleen om een ander product te laten plakken, het is een belangrijke bron van voedingsstoffen voor kinderen.
4. Ga voor gezond beleg
   Bied vooral beleg aan waar kinderen goede voedingsstoffen uit halen en die niet te veel suiker, zout en verzadigd vet bevatten. Denk aan 100% pindakaas, 30+ (smeer)kaas, zuivelspread, hummus, ei en vis. Check in de 'Kies Ik Gezond?'-app of beleg in de Schijf van Vijf past. Daarnaast kun je variëren met belegsoorten die naast de Schijf van Vijf staan. Denk aan appelstroop (geen 100% appelstroop vanwege te weinig ijzer), hagelslag en jam. Vleeswaren kunnen veel verzadigd vet en zout bevatten, dus probeer dit zo min mogelijk aan te bieden bij een maaltijd op school.
5. Ga voor dranken zonder suiker
   Kraanwater, magere of halfvolle melk, verrijkte sojadrink en thee zijn voorbeelden van gezonde keuzes.  

Wil je meer specifieke richtlijnen voor het samenstellen of beoordelen van maaltijden voor kinderen? Kijk dan op de pagina met criteria voor samengestelde producten en maaltijden.

1. Altijd groente en fruit
   Maak van de lunch een moment om een deel van de aanbevolen hoeveelheid groente en fruit binnen te krijgen. Dat kan door het in de maaltijd te verwerken of los aan te bieden. Kies voor groente en fruit uit het seizoen, dat is beter voor het milieu en vaak goedkoper.
2. Kies volkoren
   Ga voor volkoren graanproducten, zoals volkorenpasta, volkorencouscous en zilvervliesrijst. In volkoren graanproducten zitten belangrijke voedingsstoffen zoals koolhydraten, vezels, ijzer en B-vitamines. Als kinderen erg moeten wennen aan de smaak van volkorenproducten, kun je ervoor kiezen om in het begin half wit en half volkoren aan te bieden en het aandeel volkoren steeds wat groter te maken.
3. Gebruik smeerbare vetten
   Oliën en vetten met veel onverzadigd vet, zoals margarine, halvarine en oliën staan in de Schijf van Vijf.
4. Beperk zout, verzadigd vet en suiker
   Kies voor smaakmakers en sauzen met zo min mogelijk zout, verzadigd vet en suiker. Er is bij een lunchmaaltijd ruimte voor een dagkeuze (iets kleins naast de Schijf van Vijf). Denk aan een lepel pesto of mayonaise, een snufje zout of een beetje bouillon. Vleeswaren kunnen veel verzadigd vet en zout bevatten, dus probeer dit zo min mogelijk aan te bieden bij de maaltijd op school.
5. Ga voor dranken zonder suiker
   Kraanwater, magere of halfvolle melk, verrijkte sojadrink en thee zijn voorbeelden van gezonde keuzes.
   

Wil je meer specifieke richtlijnen voor het samenstellen of beoordelen van maaltijden voor kinderen? Kijk dan op de pagina met criteria voor samengestelde producten en maaltijden.

Varieer met brood

Een warm of koud lunchgerecht biedt de mogelijkheid om wat meer groente aan te bieden en kan een variatie zijn op de broodmaaltijd. We raden aan om niet tijdens alle lunchmomenten de broodmaaltijd te vervangen door pasta of rijst. Een broodmaaltijd levert namelijk belangrijke voedingsstoffen, zoals jodium uit brood, vitamine A en D uit margarine en calcium en vitamine B2 en B12 uit zuivel. Onze tips wanneer je graag kiest voor een warm of koud lunchgerecht:

• Bied niet iedere dag een lunchgerecht aan, maar wissel het af met een gezonde broodmaaltijd
• Serveer bij het lunchgerecht ook eens brood
• Kies voor vloeibare margarine in plaats van olie in verband met vitamine A en D
• Geef melk of een verrijkt zuivelalternatief of 30+ kaas voor calcium, vitamine B2 en B12

Het kan voorkomen dat de (warme) maaltijd op school de avondmaaltijd vervangt. In dat geval kiezen ouders er ’s avonds voor om hun kind brood te laten eten. Wanneer de (warme) maaltijd op school dient als hoofdmaaltijd van de dag, gelden de criteria voor de hoofdmaaltijd. Een warme maaltijd bestaat uit alleen Schijf van Vijf- producten, met eventueel 1 of 2 dagkeuzes (iets kleins naast de Schijf van Vijf).

Wil je meer specifieke richtlijnen voor het samenstellen of beoordelen van maaltijden voor kinderen? Kijk dan op de pagina met criteria voor samengestelde producten en maaltijden.

De energiebehoefte wisselt erg tussen kinderen en is ook afhankelijk van bijvoorbeeld groeispurts. Voorbeelden van gezonde tussendoortjes en extra's zijn:

• Fruit, zoals appel, peer, banaan, kiwi, druiven, aardbeien en mandarijn.
• Gedroogd fruit, zoals een doosje rozijnen of een handje abrikozen of dadels.
• Groente, zoals worteltjes, komkommer, paprika, snoeptomaatjes en radijsjes.
• Een handje ongezouten noten, zoals walnoten, pinda’s of hazelnoten. Hak voor de zekerheid noten in stukjes. Ook grotere kinderen kunnen zich verslikken in hele noten en pinda’s.
• Volkoren of bruine boterham, volkoren knäckebröd of een volkoren mueslibol. 

Download de 5 pijlers

Dit is een voorbeeld van hoe een gezond lunchbuffet voor één week eruit kan zien.

Download weekvoorbeeld

Op elke school zijn kinderen met allergieën of dieetwensen in verband met een bepaalde (geloofs)overtuiging. Denk aan notenallergie, coeliakie en aan halal voeding. Uiteraard hou je hier rekening mee bij een schoollunch of schoolontbijt. Als het nodig is, kun je individuele afspraken vastleggen met ouders.

Als er kinderen zijn met een ernstige allergie voor pinda’s of noten, is het verstandig specifieke afspraken te maken. Bijvoorbeeld door in die klas geen notenpasta of pindakaas aan te bieden. Ook voor kinderen met coeliakie is het belangrijk goede afspraken te maken om kruisbesmetting te voorkomen.

Voor de kinderen met allergieën of dieetwensen kun je aparte producten aanbieden. Denk aan een verrijkte ongezoete sojadrink voor kinderen met een koemelkallergie, glutenvrij volkoren- of bruinbrood voor kinderen met coeliakie en halal boterhamworst voor islamitische kinderen. Deze producten zijn bestemd voor de kinderen met een allergie of dieetwens en tellen niet mee met het reguliere aanbod. Halal boterhamworst is dus niet een tweede dagkeuze in het totale aanbod.

Ook kun je afspraken maken met ouders van een kind met een eetstoornis, denk aan anorexia nervosa, boulimia nervosa of ARFID. Dit is belangrijk omdat alles wat met eten te maken heeft, voor hen een bron van spanning is. Voor deze kinderen is intensieve psychologische en/of medische begeleiding door een professional nodig. Als school ben je dus niet verantwoordelijk voor het geven van voedingsadvies. En goedbedoeld voedingsadvies door school of andere ouders is ook niet zinvol. School kan wel ondersteunend zijn aan de behandeling.

Met kindermarketing bedoelen wij reclame en promotie voor voedingsmiddelen specifiek gericht op kinderen. Uit onderzoek weten we dat kindermarketing een direct effect heeft op de kennis, voorkeuren en consumptiepatroon van kinderen. Bovendien heeft het een indirect effect op hun gezondheidstoestand. Het overgrote deel van deze kindermarketing gaat over producten die niet in de Schijf van Vijf staan en daardoor niet bijdragen aan een gezond eetpatroon. Ze zijn rijk aan verzadigd vet, zout en/of suiker.

Als school kun je de blootstelling aan producten die veel suiker, verzadigd vet en/of zout bevatten verminderen door deze producten te weren. Leg dit ook vast in het voedingsbeleid. Naast het verminderen van blootstelling aan kindermarketing, kunnen kinderen ook mediawijs worden gemaakt, zodat zij beter weerstand leren bieden aan de verleiding die uitgaat van de marketing voor ongezonde producten. Lees meer over kindermarketing.