Wat zijn noten?
Noten groeien aan bomen. Het zijn droge vruchten, omhuld door een vruchtwand. Dit is een harde, houtachtige dop, waar meestal 1 noot in zit. Bekende soorten zijn: amandelen, cashewnoten, paranoten, hazelnoten, macadamianoten, pecannoten, pistachenoten, walnoten, pijnboompitten, lijnzaad, sesamzaad,
zonnebloempitten, pompoenpitten en maanzaad.
Pinda’s zijn eigenlijk geen noten, maar peulvruchten. Amandelen zijn officieel fruit. Toch worden pinda’s en amandelen vanwege hun eigenschappen tot noten gerekend. Ook pitten en zaden vallen binnen de groep noten.
Ongezouten noten, pitten en zaden staan in de Schijf van Vijf, net als notenpasta en pindakaas van 100% noten of pinda's. Noten
die niet in de Schijf van Vijf staan zijn gezouten noten, borrelnoten, noten
met chocolade of suiker en notenpasta en pindakaas met toegevoegd zout, suiker of palmolie.
Hoe bewaar je noten?
Noten moeten goed afgesloten en droog worden bewaard, omdat ze gevoelig zijn voor schimmels. Het is het beste om ze koel te bewaren bij een temperatuur van 10 tot 15°C. Walnoten en kastanjes bederven snel. Maar de meeste andere noten zijn wel een jaar houdbaar.
Hoe gezond zijn noten?
Noten leveren belangrijke vitamines en mineralen zoals vitamine B1, vitamine E en ijzer. Verder leveren ze veel
onverzadigd vet.
Noten beschermen tegen hart- en vaatziekten
Het elke dag eten van ongezouten noten hangt samen met een 20% lagere kans op coronaire hartziekten, en een 10% lagere kans op beroerte. Het eten van ongezouten noten zorgt bovendien voor een lager LDL-cholesterolgehalte. Een te hoog LDL-cholesterol is niet goed voor de bloedvaten. Lees meer over cholesterol.
Deze effecten komen waarschijnlijk doordat er veel onverzadigd vet in noten zit. Van onverzadigd vet is het bekend dat ze het LDL-cholesterol verlaagt. Mogelijk zijn ook andere stoffen in noten verantwoordelijk voor de positieve effecten.
Voedselovergevoeligheid
Sommige mensen zijn overgevoelig voor noten. Het afweersysteem reageert specifiek op het eiwit dat in 1 of meerdere soorten noten zit. Pinda’s zijn niet verwant aan de notenfamilie, waardoor je niet altijd voor noten én pinda’s allergisch bent.
Het eten van noten kan bij sommige mensen leiden tot klachten zoals eczeem, urticaria (jeukende bulten) of nikkelallergie.
Allergie kan voorkomen bij:
- Amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten en producten op basis van deze noten.
- Noten gebruikt in distillaten voor sterk alcoholische dranken
- Amandelen en walnoten gebruikt als smaakstof in sterk alcoholische dranken
- Sesamzaad en producten op basis van sesamzaad
- Pinda (aardnoten) en producten op basis van pinda
Zijn noten duurzaam?
De productie van noten heeft een lage klimaat-impact en zorgt maar in kleine mate voor vermesting en verzuring van de bodem en het oppervlaktewater. Bomen slaan CO2 op. Wanneer een nieuwe notenboomgaard wordt geplant op reeds ontbost gebied, dan kan de productie dus netto meer CO2 opslaan dan uitstoten. Er zijn grote verschillen in land en waterverbruik tussen verschillende soorten noten. Er is veel water nodig voor de productie van boomnoten. Veel meer water dan bij de productie van pinda's of andere plantaardige eiwitbronnen zoals peulvruchten. Dit kan leiden tot problemen in gebieden waar water schaars is.
Noten eten in plaats van vlees is beter voor het klimaat. De klimaatbelasting van noten is gunstiger dan van vlees en vergelijkbaar met ei. Het watergebruik van noten is wel hoog, maar per portie lager dan bij vlees. Kastanjes, pinda’s, walnoten en hazelnoten zijn de meest duurzame soorten noten. Noten die goed in Nederland geteeld kunnen worden zijn hazelnoten, walnoten en tamme kastanjes. Omdat notenbomen veel water vragen kunnen ze het beste worden geteeld in gebieden waar voldoende water is. Ook is het van belang dat ze niet in grote monoculturen worden geteeld.
CO2-uitstoot
De klimaatbelasting van noten is ongeveer 90% lager dan die van vlees. De CO2-uitstoot van 1 kilo noten ligt tussen de 2,4 en 4,3 kilo CO2-eq, bij 1 kilo kip is dit 4,4 en 6,5 kilo CO2, en voor rood vlees is dit tussen de 9 en 32,6 kilo CO2. Er is een groot verschil in klimaatbelasting tussen de verschillende soorten noten. Noten scoren ook een stuk beter dan vlees als je kijkt naar de hoeveelheid eiwit die ze leveren ten opzichte van de milieubelasting.
Landgebruik noten
De opbrengst per hectare is bij noten niet heel hoog. Het landgebruik varieert tussen de 4 en 16 vierkante meter per kilo. De boomgaarden worden regelmatig voor meerdere doeleinden gebruikt, zoals het laten grazen van vee.
Watergebruik noten
Het watergebruik van noten kan wel hoog zijn en per kilo vergelijkbaar met vlees, maar per portie ligt het watergebruik lager. Een gemiddelde portie vlees is namelijk ongeveer 100 gram, een portie noten 30 gram. Noten zijn van de plantaardige gewassen een van de grootste watergebruikers. Voor de teelt van pistachenoten, walnoten en amandel is veel water nodig. Pinda's hebben vrij weinig water nodig. De helft van de teelt van noten vindt plaats in gebieden waar de waterschaarste erg hoog is. Er is dan irrigatie nodig, bijvoorbeeld voor amandelen in Californië. Voor het milieu is het beter om boomnoten uit gebieden met waterschaarste te vermijden. Het is voor consumenten niet in de winkel te zien of dit het geval is. De impact van waterverbruik kan worden verminderd door pinda's te eten, te variëren tussen boomnoten en door niet meer te eten dan de aanbevolen hoeveelheid noten.
Arbeidsomstandigheden
De teelt van hazelnoten in Turkije en cashewnoten in India zijn in het nieuws geweest vanwege slechte arbeidsomstandigheden. Voor diverse noten uit tropische gebieden zijn er noten met het duurzaamheidstopkeurmerk Fairtrade verkrijgbaar, waarbij eisen zijn gesteld aan betere arbeidsomstandigheden.
Hoe zit het met de voedselveiligheid van noten?
In noten kunnen kleine hoeveelheden schimmelgifstoffen voorkomen, zoals aflatoxine. Sommige schimmelgifstoffen kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Daarom gelden er strenge wettelijke limieten en worden noten hierop gecontroleerd. Bij een gevarieerde voeding is het gezondheidsrisico klein. Het advies is om 30 gram ongezouten noten per dag te eten. Bij deze hoeveelheid profiteer je van de gezondheidsvoordelen van noten, terwijl de inname van schimmelgifstoffen laag blijft.
Door noten droog en goed afgesloten te bewaren, blijft de kans op bederf en ongewenste stoffen zo klein mogelijk.
Roosteren van noten kan schadelijke stoffen vormen, zoals acrylamide en PAK's. In (licht) ongeroosterde noten zitten minder van deze stoffen dan in (donker) geroosterde noten en hebben daarom de voorkeur.
Hoeveel noten per dag?
Het advies is om elke dag ongezouten noten te eten vanwege de positieve effecten op de gezondheid. Neem het liefst ongeroosterde of lichtgeroosterde noten. Varieer tussen pinda’s, walnoten, hazelnoten, amandelen, cashewnoten, pistachenoten, pecannoten en paranoten. Je kunt noten en pinda’s afwisselen met zaden en pitten. Ook notenpasta van 100% noten (zoals 100% pindakaas), telt mee bij noten.
Voor de meeste volwassenen geldt het advies om een handje (30 gram) ongezouten noten per dag te eten. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een voedingsadvies op maat. Vanwege gezondheid, duurzaamheid en veiligheid raden we aan om te variëren tussen de soorten en niet veel meer te eten dan de aanbevolen hoeveelheid.
Bekijk ook:
