Thee

Voor het maken van zwarte thee worden de blaadjes van de theeplant volledig geoxideerd. Dit betekent dat de blaadjes volledig worden blootgesteld aan zuurstof. Hierdoor verandert onder andere de kleur van de blaadjes, van groen naar donker. Aan zwarte thee kunnen ook smaakjes toegevoegd zijn. Bijvoorbeeld stukjes gedroogd fruit, kruiden, specerijen, aroma’s of combinaties daarvan. Voorbeelden zijn bosvruchtenthee en Earl grey-thee.  

Voor het maken van groene thee worden de blaadjes van de theeplant verhit waardoor ze niet oxideren. Hierdoor blijft de groene kleur. Aan groene thee kunnen ook smaakjes toegevoegd zijn. Bijvoorbeeld stukje gedroogd fruit, kruiden, specerijen, aroma’s of combinaties daarvan. Voorbeelden zijn groene thee met jasmijn- of citroensmaak.  

Voor het maken van Oolong thee worden de blaadjes van de theeplant maar heel kort geoxideerd. Oolong thee zit daardoor tussen zwarte en groene thee in. Voor het maken van Pu Erh thee worden de theeblaadjes na oxidatie nog gefermenteerd. 

Voor het maken van matcha thee wordt de theeplant 3 weken voor de oogst van de blaadjes in de schaduw gezet. Hierdoor worden de blaadjes groener. De theeblaadjes worden daarna in het proces fijngemalen tot een poeder. Bij het zetten van matcha thee drink je niet, zoals bij de andere soorten thee, het aftreksel van de blaadjes, maar drink je dus de theeblaadjes zelf.

Je kunt in de winkel theezakjes kopen met bijvoorbeeld groene thee waar wat matchapoeder aan is toegevoegd. Daarnaast kun je ook los matchapoeder kopen. Op de verpakking kun je zien of het geschikt is voor kinderen, zwangeren of als je borstvoeding geeft. 

Voor het maken van witte thee worden alleen de jongste knoppen van de theeplant geplukt. Van alle soorten thee worden de theeblaadjes voor witte thee het minste bewerkt. De blaadjes worden heel licht geoxideerd. Witte thee wordt ook wel tot de groep groene thee gerekend. Gele thee lijkt op groene thee, maar hierbij worden de blaadjes in het proces ook nog gestoomd. Hierdoor krijgt de thee een andere smaak. 

Kruidenthee en fruitthee worden niet gemaakt van de theeplant, maar van kruiden, fruit, bloemen, specerijen of combinaties hiervan. Voorbeelden zijn rooibos, munt, gember, citroengras, kamille, zoethout, sterrenmix, venkel, kurkuma, kaneel, appel, rozenbottel, cranberry en lavendel.

Maté, ook wel yerba mate thee genoemd, wordt gemaakt van de boom Ilex paraguariensis. Zowel de bladeren als de schors worden gebruikt.

IJsthee kan gemaakt worden van echte thee. Maar de meeste ijsthee die je in de supermarkt kan kopen, valt onder de frisdranken. Ook kombucha valt onder de frisdranken. Kombucha is een gefermenteerde theedrank. Naast thee bevat het vaak iets van vruchtensap, voedingszuren, koolzuur, aroma’s, suiker of zoetstoffen. In kombucha kan ongeveer 0,5% tot 1% alcohol zitten.

De bladeren van de theeplant Camelia sinensis bevatten van nature cafeïne. In het algemeen zit in zwarte thee meer cafeïne dan in groene thee. In een kopje (1 kopje is 125 milliliter) zwarte thee zit ongeveer 30 milligram cafeïne en in een kopje groene thee ongeveer 20 milligram. Maar er kunnen grote verschillen zijn binnen theesoorten. Hierdoor zit in bepaalde soorten groene thee meer cafeïne dan in bepaalde soorten zwarte thee. De hoeveelheid cafeïne in de thee die je drinkt, ligt naast de soort thee aan verschillende factoren. Het hangt af van hoe fijn of grof de theeblaadjes zijn, de temperatuur van het water, hoe sterk de thee is gezet oftewel hoeveel theeblaadjes worden gebruikt, hoe lang de thee trekt, en natuurlijk de grootte van het kopje of de mok.

In kruidenthee en fruitthee zit geen cafeïne. Alleen in maté zit wel cafeïne. De hoeveelheid is meer dan in groene en zwarte thee, en vergelijkbaar met de hoeveelheid in koffie.

Cafeïne in thee wordt ook wel theïne genoemd. Theïne en cafeïne worden vaak als 2 aparte stoffen gezien, maar dit zijn ze niet. Er is geen verschil tussen theïne en cafeïne, het is dezelfde stof.  

De Gezondheidsraad concludeerde in 2015 dat het drinken van specifiek groene en zwarte thee het risico op een beroerte verlaagt. Het drinken van 3 kopjes (1 kopje is 125 milliliter) groene of 5 kopjes zwarte thee per dag verlaagt namelijk de bloeddruk. Verder is het ook waarschijnlijk dat het drinken van zwarte en groene thee het risico op diabetes type 2 verlaagt. De Gezondheidsraad heeft niet gekeken of deze effecten ook gelden voor kruidenthee.

In thee zitten flavonoïden. Dit zijn antioxidanten. Ze vallen onder de plantenstoffengroep polyfenolen. De grootste groep flavonoïden in thee zijn de flavanolen, waaronder catechines. De totale hoeveelheid flavonoïden in groene en zwarte thee is hetzelfde, maar de chemische vorm verschilt. Dit komt vooral door het oxidatieproces, waarbij in zwarte thee catechines worden omgezet in andere complexere stoffen. Van het totaal aan flavonoïden bevat groene thee ongeveer 80% tot 90% catechines, terwijl dat in zwarte thee rond de 20% tot 30% is. Er wordt wel beweerd dat flavonoïden goede effecten op de gezondheid hebben, maar hiervoor is onvoldoende bewijs uit goed onderzoek. 

In het algemeen is het veilig om thee te drinken. In thee kan wel per ongeluk, door vervuiling tijdens het oogsten, plantengifstoffen voorkomen, zoals pyrrolizidine alkaloïden. Verder zitten in thee met venkel, anijs en kaneel van nature de plantengifstoffen allylalkoxybenzenen. En in thee met zoethout, zoals sterrenmix, zit van nature de plantengifstof glycyrrhizine. Daarom is het advies om niet lange tijd achter elkaar veel van deze thee te drinken.  

Heb je nog loden waterleidingen? Of net nieuwe waterleidingen? Dan kan in het kraanwater, en daardoor ook in de thee, te veel lood zitten. Bekijk alle adviezen over lood in kraanwater. 

Het is onduidelijk of het drinken van hele hete dranken zoals thee op een temperatuur van meer dan 65 °C mogelijk kan leiden tot slokdarmkanker. Het bewijs hiervoor is niet heel sterk. Maar het advies is om thee eerst even te laten afkoelen, en dus niet heel heet te drinken.

Het is het meest duurzaam om kraanwater te drinken. Daarna volgen thee en koffie. Warme dranken hebben met name door het koken van water een impact op energiegebruik. Voor thee is dat lager dan voor koffie. Frisdranken, vruchtensappen en alcohol hebben een hogere milieubelasting.

Sommige thee wordt op de markt gebracht volgens de normen van eerlijke handel. Eerlijke handel zorgt ervoor dat boeren een eerlijke prijs krijgen voor hun product, en dat ze kunnen werken onder goede omstandigheden. Deze thee kun je herkennen aan het Fairtrade keurmerk en het Rainforest Alliance keurmerk. Er is ook biologische thee met het Europees biologisch keurmerk.  

• Het advies voor volwassenen is om 3 kopjes (1 kopje is 125 milliliter) zwarte of groene thee te drinken op een dag. Dit verlaagt namelijk het risico op een beroerte en verlaagt de bloeddruk. 
• Het advies is (kruiden)thee af te wisselen met water, gefilterde koffie en zuiveldranken. Zo krijg je verschillende voedingsstoffen binnen. En heb je ook minder kans dat je per ongeluk veel plantengifstoffen binnenkrijgt.  
• Het advies is om voor de zekerheid niet lange tijd achter elkaar grote hoeveelheden thee met zoethout, kaneel, venkel of anijs te drinken, vanwege de plantengifstoffen die er van nature in zitten. Af en toe een kopje van deze thee kan geen kwaad.  
• Heb je (aanleg voor) een hoge bloeddruk of het houd je vocht vast? Dan is het advies niet meer dan 1 tot 2 kopjes zoethoutthee op een dag.

• Het advies van de Gezondheidsraad aan zwangeren is de inname van cafeïne te beperken. Neem in ieder geval niet meer dan 200 milligram cafeïne op een dag. Stel dat je op een dag 1 kopje koffie drinkt (ongeveer 60 mg cafeïne), 2 kopjes zwarte thee (in totaal ongeveer 60 mg) en 1 kopje groene thee (ongeveer 20 mg), dan krijg je ongeveer 140 mg cafeïne binnen. In kruidenthee en fruitthee zit meestal geen cafeïne.
• Het advies is om uit voorzorg niet meer dan 1 tot 2 kopjes zoethoutthee te nemen op een dag. Heb je een hoge bloeddruk? Dan is het advies helemaal geen thee met zoethout te nemen.
• Het advies is om geen (borstvoedings)thee met kaneel, venkel of anijs te drinken, omdat de plantengifstoffen die daar van nature in zitten niet goed zijn voor de baby. Normaal gebruik van kaneel als smaakmaker, het eten van beschuit met muisjes of het eten van venkel als groente is geen probleem. Daar zitten namelijk in vergelijking met thee veel minder plantengifstoffen in. 
• Het advies is (kruiden)thee af te wisselen met water, gefilterde (cafeïnevrije) koffie en zuiveldranken. Zo krijg je verschillende voedingsstoffen binnen. En heb je ook minder kans dat je per ongeluk veel plantengifstoffen binnenkrijgt.  
  
  *1 kopje is 125 milliliter

• Als je borstvoeding geeft is het advies om in totaal niet meer dan 200 milligram cafeïne op een dag te nemen. Stel dat je op een dag 1 kopje koffie drinkt (ongeveer 60 mg cafeïne), 2 kopjes  zwarte thee (in totaal ongeveer 60 mg) en 1 kopje groene thee (ongeveer 20 mg), dan krijg je ongeveer 140 mg cafeïne binnen. In kruidenthee en fruitthee zit meestal geen cafeïne.
• Het advies is om geen (borstvoedings)thee met kaneel, venkel of anijs te drinken, omdat de plantengifstoffen die daar van nature in zitten niet goed zijn voor de baby. Normaal gebruik van kaneel als smaakmaker, het eten van beschuit met muisjes of het eten van venkel als groente is geen probleem. Daar zitten namelijk in vergelijking met thee veel minder plantengifstoffen in. 
• Het advies is (kruiden)thee af te wisselen met water, gefilterde (cafeïnevrije) koffie en zuiveldranken. Zo krijg je verschillende voedingsstoffen binnen. En heb je ook minder kans dat je per ongeluk veel plantengifstoffen binnenkrijgt. 
  
  *1 kopje is 125 milliliter 

• Het advies is om aan kinderen tot 1 jaar geen thee met kaneel, venkel of anijs te geven, vanwege de plantengifstoffen die hier van nature in zitten. Deze thee helpt ook niet tegen bijvoorbeeld darmkrampjes, wat weleens beweerd wordt.
• Vanwege de cafeïne in zwarte en groene thee is het advies voor kinderen per dag: 
  - Van 1 tot en met 3 jaar: niet meer dan 1 tot 2 kopjes
  - Van 4 tot en met 8 jaar: niet meer dan 1 tot 3 kopjes
  - Van 9 tot en met 13 jaar: niet meer dan 2 tot 5 kopjes  
  - Van 14 tot 18 jaar: niet meer dan 3 tot 6 kopjes.
  Als de zwarte of groene thee verdund is of heel slap gezet, kan meer thee eventueel ook. Hou lagere hoeveelheden zwarte en groene thee aan bij gevoeligheid voor cafeïne. Het kan invloed hebben op de slaap, zeker als thee met cafeïne vlak voor het slapen wordt gedronken.
• Het advies is (kruiden)thee af te wisselen met water, gefilterde (cafeïnevrije) koffie en zuiveldranken. Zo krijgen kinderen verschillende voedingsstoffen binnen. En is er ook minder kans per ongeluk veel plantengifstoffen binnen te krijgen.  
  
  *1 kopje is 125 milliliter

• Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015 (Nr. 2015/24). 2015. Te raadplegen via Gezondheidsraad
• Gezondheidsraad. Thee – Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding 2015 (Nr. A15/19). 2015. Te raadplegen via Gezondheidsraad
• Gezondheidsraad. Voedingsaanbevelingen voor zwangeren vrouwen (Nr. 2021/26). 2021. Te raadplegen via Gezondheidsraad
• Veldhuis L, Van der Vossen W en Van der Krieken S. Factsheet Voedingscentrum - Cafeïne. 2022. Te raadplegen via Voedingscentrum
• Lees hier meer over hoe wij als Voedingscentrum onderzoek vertalen naar de praktijk.