Nieuwe normen en aanbevelingen Gezondheidsraad voor vetten, koolhydraten en vezels: wat betekent dit voor de Schijf van Vijf?

• Linolzuur valt onder de omega 6-vetzuren, en zit in plantaardige oliën en vetten, zoals zonnebloemolie en margarine. De Gezondheidsraad stelde als norm om iedere dag 2% van je calorieën uit linolzuur te halen, en dat is nu 4% geworden.   
• ALA valt onder de omega-3 vetzuren en zit in plantaardige oliën, vooral lijnzaadolie, en ook een beetje in vlees en groene bladgroente. Voor ALA was de norm om 1% van de calorieën die je eet op een dag hieruit te halen, en dat is nu 0,5% geworden.   
• Verder is de conclusie van de Gezondheidsraad dat er onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing is om te stellen dat er een ideale verhouding is tussen omega 3- en omega 6-vetzuren. Het belangrijkste is om van beide voldoende binnen te krijgen.

• EPA en DHA vallen net als alfa-linoleenzuur (ALA) onder de omega 3-vetzuren. Ze zitten vooral in vis en schaal- en schelpdieren.
• Voor kinderen is er nu geen norm meer voor visvetzuren. De norm is om toe te werken naar een gezond voedingspatroon met daarin 1 keer per week vis.
• Voor zwangeren geldt dat voldoende vis eten het belangrijkste is, namelijk twee keer per week, waarvan 1x magere en 1x vette vis. Enkel voor zwangeren die het visadvies niet halen, geldt het advies om dagelijks een omega-3 (vis)vetzuur supplement te nemen.
• Voor mensen die borstvoeding geven, komt er een extra hoeveelheid van 100mg DHA bij de norm voor volwassenen. Hoe dit effect heeft op hun visadvies gaat nog bekeken worden in toekomstige aanbevelingen van de Gezondheidsraad die in 2027 worden verwacht. 

• Verzadigd vet zit veel in dierlijke producten, zoals vet vlees, volle melkproducten en volvette kaas. Ook zit veel verzadigd vet in koek, gebak en andere snacks die niet in de Schijf van Vijf staan. Helemaal geen verzadigd vet binnenkrijgen is niet mogelijk, want er zit altijd een combinatie van verzadigde en onverzadigde vetzuren in een voedingsmiddel met vet. 
• De aanbeveling was om zo weinig mogelijk verzadigd vet binnen te krijgen, in ieder geval minder dan 10 procent van de energie op een dag. Dit wordt nu aangepast naar ‘zo min mogelijk verzadigd vet’, met de vorige aanbeveling van minder dan 10 energieprocent als tussenstap. Daarbij is de aanbeveling om producten met veel verzadigd vet te vervangen door producten met veel onverzadigd vet. 
• In de meeste plantaardige oliën zit meer onverzadigd vet dan in dierlijke vetten. Vloeibare bak- en braadproducten en halvarine om te smeren bevatten veel onverzadigd vet. Ook in vis en noten zit veel onverzadigd vet.
• De eerdere aanbeveling om de inname van meervoudig onverzadigde vetzuren te beperken tot maximaal 12% van de energie per dag, is komen te vervallen. Er is namelijk onvoldoende bewijs dat een hogere inname schadelijk zou zijn voor de gezondheid.    
• De aanbeveling om 1% van de calorieën op een dag uit transvet te halen, is veranderd naar de aanbeveling om de hoeveelheid transvet zo laag mogelijk te houden. Transvet zit van nature in volle melk en vlees van bijvoorbeeld koeien, en daardoor ook in roomboter en kaas.
• De aanbeveling voor de totale hoeveelheid vet is hetzelfde gebleven. De aanbeveling is en blijft om minstents 20% en niet meer dan 40% van je calorieën op een dag uit vet te halen. De eerdere aanbeveling om bij overgewicht maximaal 35% van de energie uit vetten te halen is komen te vervallen. In sommige gevallen is er een reden om een lagere of een hogere vetinname te adviseren, in dat geval is maatwerk nodig. Een diëtist kan daarbij helpen.

De aanbeveling was om minimaal 40% van alle calorieën uit koolhydraten te halen. De Gezondheidsraad adviseert nu niet langer een bepaalde hoeveelheid, maar om vooral te kiezen voor volkoren producten, groente, fruit, peulvruchten en zuivel. Kijk voor jouw aanbevolen hoeveelheden in de tool ' Schijf van Vijf voor jou'.

Voor een hoeveelheid suiker gaf de Gezondheidsraad eerder geen aanbeveling, maar is de aanbeveling nu om de hoeveelheid vrije suikers zo laag mogelijk te houden. Met vrije suikers wordt suiker bedoeld die wordt toegevoegd zoals in koek, snoep en frisdrank, en suikers in honing, siroop en vruchtensap. Natuurlijke suikers uit fruit, groente en melk vallen hier niet onder.

In plaats van als één getal wordt de aanbeveling voor de minimale hoeveelheid voedingsvezel nu uitgedrukt als range. Deze range kan worden toegepast op alle doelgroepen vanaf 2 jaar, inclusief zwangeren en bij het geven van borstvoeding.   

Hoeveel vezels je nodig hebt, hangt samen met de energiebehoefte, dit is niet gewijzigd: hoe meer energie je lichaam nodig heeft, hoe meer vezels je nodig hebt. Er wordt aanbevolen te kiezen voor volkoren producten, groente, fruit, peulvruchten en noten om voldoende vezels binnen te krijgen. Voor kinderen tot 2 jaar is er geen specifieke richtlijn. De Gezondheidsraad geeft als aanbeveling om hen stap voor stap gevarieerder te laten eten, waaronder steeds meer vezelrijke producten.